Kolejna dawka wiadomości ze świata art brut:
- Chemins de traverse — festiwal filmów o twórcach art brut (Szwajcaria)
- Terra matta. Art brut a Gibellina — wystawa i specjalne wydanie czasopisma (Włochy)
- Singulières. Artistes, autodidactes, affranchies — ważna wystawa o twórczyniach art brut (Francja)
- Kwiaty innych światów — kobieca perspektywa również w Muzeum Śląskim (Polska)
- Uprzywilejowane – wystawa Piotra Goraja w Płocku (Polska)
„Chemins de traverse” (z fr. „Boczne drogi”) — festiwal filmów o twórcach art brut w Sergey w Szwajcarii
Festiwal, który odbył się 9–10 października 2026 roku, organizuje stowarzyszenie Parsai Ravs i Salsify – ApaRSa, działające w Sergey w Szwajcarii od 2021 roku. Założyła je grupa przyjaciół, miłośników sztuki we wszystkich jej przejawach, aby animować życie kulturalne w regionie Pied-du-Jura.
Na festiwalu pokazano filmy dokumentalne Maria Del Curta i Bastiena Genoux, którzy pracują wspólnie od 2008 roku. Przez osiemnaście lat zrealizowali około piętnastu filmów o twórcach art brut i art singulier. W programie tegorocznego festiwalu znalazło się sześć z nich:
- „Denise et Maurice, dresseurs d’épouvantails”;
- „Signé Danielle Jacqui”;
- „Christophe Magnin, Didi le plasticien de l’étrange”;
- „Christophe Barcella, le cartographe de l’imaginaire”;
- „Caroline Dahyot, La Villa Verveine”;
- „Visions singulières, Créateurs singuliers de Mayenne”.
Bohaterami filmów są mężczyźni i kobiety, którzy mogliby być naszymi sąsiadami. Wnętrza swoich domów lub ich najbliższe otoczenie wypełniają własną twórczością. Jeden z filmów pokazuje kolorowy i pomysłowy świat Denise i Maurice’a, złożony ze strachów na wróble, którymi para opiekuje się przez cały sezon jak swoimi dziećmi. Bohaterem kolejnego jest Christophe Barcella, wybitny międzynarodowy ekspert w dziedzinie badań farmaceutycznych, który od dzieciństwa rysuje plany wyimaginowanych miast. Niedaleko miejscowości, w której odbywa się festiwal, w Sorens w regionie Gruyère, mieszka Christophe Magnin. To twórca metalowych rzeźb rodem z filmów science fiction, które ustawia wokół rodzinnego gospodarstwa. On też jest bohaterem jednego z filmów.
Del Curto i Genoux uczestniczyli w spotkaniach po projekcjach. Mamy nadzieję, że podczas przyszłorocznej edycji BRUdoc jeden z tych filmów pokażemy płockiej publiczności. Liczymy też, że uda nam się zaprosić twórców do Polski.
Pełny program „Chemins de traverse”
Mario Del Curto (ur. 29 marca 1955 roku w Pompaples) – szwajcarski fotograf i reżyser pochodzący z kantonu Vaud. Bardzo wcześnie zainteresował się fotografią. Od 1972 roku przedkładał praktykę i współpracę z innymi twórcami nad akademicką naukę technik fotograficznych. Jego uwagę przyciągały ruchy społeczne lat 70. i 80. XX wieku. Był w Polsce podczas festiwalu Solidarności, ale też podczas przygotowań do transportu ołtarza Stanisława Zagajewskiego z Włocławka do Lozanny.
Od 1980 roku zajmuje się fotografią sceniczną, przede wszystkim teatralną i taneczną, co doprowadziło go także do portretowania artystów. Z czasem coraz więcej pracował dla teatru, równolegle rozwijając autorskie projekty poświęcone niezwykłym postaciom – Portraits Réflex – oraz światu art brut i jego twórcom – Les Clandestins sous le vent de l’Art brut.
Ma też na swoim koncie kilka książek, w tym Les Clandestins sous le vent de l’Art brut, a także liczne wystawy indywidualne na całym świecie, m.in. w Australii, Niemczech, Belgii, Stanach Zjednoczonych, Izraelu, Japonii, Rosji i Kanadzie.
W 1994 roku otrzymał nagrodę dla młodych twórców przyznawaną przez Fondation vaudoise pour la promotion et la création artistiques, a w 2007 roku – nagrodę kulturalną Fundacji Leenards. We współpracy z Collection de l’Art Brut w Lozannie oraz Société des Arts Indisciplinés w Montrealu zaprezentował wystawę objazdową poświęconą „anarchitektowi” Richardowi Greavesowi. W 2006 roku pokazał wystawę Esprit de la forêt w Halle Saint-Pierre w Paryżu oraz Mondes miroirs w Maison d’Ailleurs w Yverdon-les-Bains.
Bastien Genoux (ur. 1976 w Lozannie w Szwajcarii) – autor, reżyser i operator filmowy. W 2014 roku założył Detours Films. Uczestniczy w licznych projektach z dziedziny sztuk scenicznych, tworząc wizualizacje i filmy do spektakli teatralnych i tanecznych. Jego film Living-Room Dancers (2009) miał premierę na festiwalu FIFA w Montrealu w 2010 roku. W centrum jego twórczości zawsze znajdują się osobiste świadectwa, poprzez które ukazuje nietypowe drogi życiowe twórców.
„Terra matta. Art brut a Gibellina” — wystawa i specjalne wydanie czasopisma
Wczoraj (10 października 2026 roku) w Museo delle Trame Mediterranee w Gibellinie we Włoszech została otwarta wystawa „Terra matta. Art brut a Gibellina”, o której już wspominaliśmy. Jej kuratorką jest Eva Di Stefano – włoska specjalistka od art brut i outsider art, redaktorka naczelna „Osservatorio Outsider Art”.
Di Stefano zaproponowała na wystawę pięcioro sycylijskich twórców, mieszkańców tytułowej „szalonej ziemi”. A są nimi: Giovanni Bosco, Mario Cassisa, Carmelo Morreale, Sabo i Annamaria Tosini. Tytuł wystawy nawiązuje do autobiograficznej powieści Vincenza Rabita, sycylijskiego robotnika rolnego z Chiaramonte Gulfi, który z trudem opanował umiejętność czytania i pisania.
W opublikowanej 6 października 2026 roku rozmowie w magazynie „The Messineser” Di Stefano tłumaczy:
„Wszyscy prezentowani artyści są w jakiś sposób związani z Gibelliną: albo ich prace znajdują się w zbiorach miejskich muzeów, albo przez kilka lat tutaj mieszkali. Wszyscy są więc związani z obszarem między Palermo a Trapani. Wystawa ma wydobyć na światło dzienne to ukryte dziedzictwo dzieł, które rzadko można oglądać. Zwiedzający zetkną się z wieloma światami wyobraźni w swoistym gabinecie osobliwości — pośród malarskich palimpsestów, totemów, przedmiotów fantazyjnie przetworzonych z odzyskanych materiałów, nieoczekiwanych metamorfoz, emblematów, modlitewnych westchnień, opiekuńczych duchów oraz widm umysłu i serca”.
Dodaje też coś, co można by odnieść również do Polski:
„W porównaniu z innymi krajami europejskimi, a przede wszystkim z Francją, gdzie działa kilka muzeów poświęconych tej twórczości i gdzie art brut znalazło swoje miejsce nawet w takiej świątyni sztuki współczesnej jak Centre Pompidou, zajmowanie się art brut we Włoszech wciąż jest działalnością pionierską: to pojedyncze wystawy i pełne zaangażowania działania garstki pasjonatów. Istnieje tylko jedna kolekcja prywatna, udostępniana publiczności nieregularnie: Casa dell’Art Brut w pobliżu Pawii”.
Di Stefano podkreśla jednak, że Sycylia przoduje w tej dziedzinie — nie tylko pod względem badań nad tym zjawiskiem. To właśnie tam działa jedyne we Włoszech muzeum publiczne, które prezentuje obok siebie dzieła sztuki współczesnej i art brut: MACC w Caltagirone.
Osservatorio Outsider Art powstało w maju 2008 roku z inicjatywy Evy Di Stefano jako pracownia badawcza na Uniwersytecie w Palermo. Od 2011 roku działa jako stowarzyszenie kulturalne non profit z siedzibą w Palermo. Należy do European Outsider Art Association i uczestniczy w tworzeniu europejskiej sieci ośrodków badawczych, pracowni, muzeów i instytucji zajmujących się outsider art. Od 2010 roku pod tą samą nazwą ukazuje się również internetowy półrocznik.
Wystawa potrwa do 15 listopada 2026 roku.
Wywiad z Evą Di Stefano, 6.10.2026 The Messineser
„Singulières. Artistes, autodidactes, affranchies” — ważna wystawa w muzeum LaM
Tej wystawy chyba nie można przegapić. Na ekspozycję, której tytuł można by sparafrazować jako „Wyjątkowe. Artystki samorodne i wyzwolone”, składa się ponad 300 prac 70 anonimowych, samorodnych lub zaliczanych do art brut twórczyń, od XIX wieku do współczesności.
Lille Métropole Musée d’art moderne, d’art contemporain et d’art brut (z fr. Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Współczesnej i Art Brut Metropolii Lille) zapowiada nie tyle przegląd „najważniejszych nazwisk”, ile alternatywną historię — herstorię kobiet pomijanych w dominujących narracjach.
Otwartą przed tygodniem wystawę można zwiedzać do 14 lutego 2027 roku.
„Kwiaty innych światów. Anna Zemánková, Cecilie Marková, Marie Kodovská oraz czescy spirytyści” — kobieca perspektywa również w Muzeum Śląskim
Pochodzące z kolekcji Muzeum Sztuki w Ołomuńcu (Muzeum umění Olomouc) prace artystek i artystów art brut i outsider art można oglądać w Muzeum Śląskim w Katowicach do 27 października 2026 roku.
Wystawa prezentuje prace ponad dwudziestu twórczyń i twórców. Łączy je motyw kwiatu — wyobrażonego, onirycznego, będącego wyrazem wewnętrznych przeżyć i swoistą „botaniką duszy”.
Ekspozycja przybliża mało znane w Polsce zjawisko rysunku mediumicznego, rozwijającego się w czeskich środowiskach spirytystycznych od końca XIX wieku. Jego twórcy uważali się za pośredników przekazujących obrazy z niewidzialnych światów, a obecny w ich pracach automatyzm łączy tę twórczość z poszukiwaniami surrealistów.
Kuratorkami wystawy są Anežka Šimková i Šárka Belšíková (Muzeum Sztuki w Ołomuńcu) oraz Sonia Wilk (Muzeum Śląskie).
Więcej o wystawie „Kwiaty innych światów” (PDF)
„UPRZYWILEJOWANE” – wystawa Piotra Goraja w Płocku
Wozy strażackie, radiowozy, karetki i łodzie ratunkowe — Piotr Goraj zna ich numery, barwy, oznaczenia i miejsca stacjonowania. Z niezwykłą dokładnością rysuje je na kartkach z zeszytów, kartonach i broszurach reklamowych.
Jego fascynacja służbami nie kończy się na tworzeniu. Piotr odwiedza strażnice i komendy, obserwuje pracę ratowników, a podczas swoich „patroli” sprawdza, czy ktoś nie potrzebuje pomocy. W Galerii ODLOT w Łodzi chciałby również stworzyć pokój szybkiego reagowania — bezpieczne schronienie na wypadek nagłego zagrożenia.
Prezentowane prace pochodzą z Kolekcji Art Brut AK Andrzeja Kwasiborskiego.
Wystawę można zwiedzać do 15 października 2026 roku w Dom Darmstadt w Płocku. Wstęp bezpłatny.